Ανθρώπινη ευφυΐα. Πολυσυζητημένο θέμα. Και εν τέλει, τι είναι η ανθρώπινη ευφυΐα; Καθημερινά ακούμε σχόλια και ατάκες του στυλ: «Δεν είναι και πολύ έξυπνος», ή «Μα καλά, χαζός είναι; Πώς δεν το σκέφτηκε αυτό…;» και άλλα τέτοιου είδους «ευφυολογήματα». Οι περισσότεροι όταν αναφερόμαστε στη λέξη ευφυΐα, στην πραγματικότητα αναφερόμαστε στον όρο I.Q. (Intelligence Quotient), στο ποσοστό δηλαδή του παραπάνω δείκτη, που έχει ο καθένας μας, επί τοις εκατό. Όσο υψηλότερο, τόσο πιο έξυπνος θεωρείται κάποιος. Έξυπνος… Μα πώς μπορεί να χαρακτηριστεί κάποιος έξυπνος ή μη;

Κάποτε πίστευαν ότι το I.Q. ήταν ο μοναδικός συντελεστής επιτυχίας στη ζωή. Ότι όποιος είναι έξυπνος θα τα καταφέρει. Ναι, το I.Q. είναι πολύ σημαντικός όρος για την προσωπική επιτυχία, αλλά δεν είναι η «μεζούρα» μέτρησης της επιτυχίας. Ούτε ο μοναδικός τρόπος για να περιγράψεις το κατά πόσο έξυπνος είναι κάποιος. Και εδώ μπαίνουν οι κύριοι Peter Salovey και John D. Mayer, ψυχολόγοι στο επάγγελμα. Σε ένα άρθρο τους το 1990 με τίτλο “Emotional Intelligence” (Συναισθηματική Νοημοσύνη), εισήγαγαν τον παραπάνω νέο όρο. Έδειξαν ότι τα συναισθήματα μπορούν να χρησιμοποιηθούν με τέτοιο τρόπο, ώστε να κατευθύνουν τη λογική σκέψη και τις πράξεις προς ένα συγκεκριμένο στόχο. Ο πρώτος ορισμός που δόθηκε έχει ως εξής:

1) Να γνωρίζεις πώς νιώθεις, πώς νιώθουν οι άλλοι και τι πρέπει να κάνεις για αυτό.

2) Να γνωρίζεις τι σε κάνει να αισθάνεσαι καλά, τι σε κάνει να αισθάνεσαι άσχημα και πώς να πας από το «καλά» στο «άσχημα».

3) Η συναισθηματική αυτογνωσία, η ευαισθησία και οι διαχειριστικές ικανότητες που μας βοηθούν να μεγιστοποιήσουμε την μακροπρόθεσμη ευτυχία και επιβίωσή μας.

Πρόσφατα, ανανέωσαν τον ορισμό τους: «Η συναισθηματική νοημοσύνη περικλείει την ικανότητα να αντιλαμβάνεσαι με ακρίβεια, να εκτιμάς και να εκφράζεις το συναίσθημα, την ικανότητα να αναδύεις και να γεννάς συναισθήματα όταν αυτά βοηθούν τη σκέψη, την ικανότητα να καταλαβαίνεις το συναίσθημα και την συναισθηματική γνώση, και την ικανότητα να ελέγχεις τα συναισθήματα ώστε να προωθείς τη συναισθηματική και διανοητική ανάπτυξη».

O Daniel Goleman, επίσης ψυχολόγος στο πανεπιστήμιο του Harvard, στο βιβλίο του «Συναισθηματική νοημοσύνη», αναφέρει ότι για να έχει κάποιος αυξημένη E.I., πρέπει να έχει αυτοέλεγχο, αυτογνωσία, κίνητρο και ζήλο για κινητοποίηση, εμπάθεια και κοινωνικές ικανότητες. Προφανώς είναι όλα αυτά μαζί και το καθένα τους ξεχωριστά. Σε ένα του κεφάλαιο αναφέρει τον άνθρωπο «έξυπνο βλάκα». Υψηλό δείκτη I.Q. αλλά οι αποτυχίες δεν είχαν τέλος. Γιατί δεν κατάφερε να κάνει χρήση της εξυπνάδας του προς όφελός του; Γιατί του έλειπαν άλλα. Αυτά λοιπόν τα «άλλα», αποτελούν τη συναισθηματική νοημοσύνη. Θα μπορούσε κανείς να διοικήσει μια ομάδα ατόμων, όπου ο καθένας είναι συγκεκριμένη προσωπικότητα, αν είχε χαμηλό δείκτη E.I. ;

Ο Γκαίτε είχε πει, «είμαστε σχηματοποιημένοι και διαμορφωμένοι από αυτά που αγαπάμε». Όλα όσα έχουμε μάθει, παρατηρήσει, αγαπήσει, όλα όσα έχουν ριζωθεί μέσα μας και τα κατανοούμε χωρίς προσπάθεια. Αυτή η ουσιαστική κατανόηση που έχει ριζωθεί βαθιά μέσα μας, αυτό είναι συναισθηματική νοημοσύνη.

του Αλέξη Φραγκάκη _ alfrtattoo@yahoo.gr