Με στόχο την αντιμετώπιση του κινδύνου της κλιματικής μεταβολής, η παγκόσμια κοινότητα υιοθέτησε το 1997 το Πρωτόκολλο του Κιότο. Για πρώτη φορά καθορίζονταν νομικά δεσμευτικοί στόχοι για τον περιορισμό των εκπομπών των αερίων του θερμοκηπίου. Την κίνηση αυτή την είδαν όλοι με καλό μάτι, καθώς έθετε τις βάσεις για την αντιμετώπιση του παγκόσμιου αυτού προβλήματος. Στο κάτω – κάτω όλοι στον ίδιο πλανήτη ζούμε, γιατί να μη θέλουμε να λυθεί το πρόβλημα, που είναι παγκόσμιο;

Έτσι, τέθηκαν ανώτερα όρια εκπομπών για κάθε κράτος – μέλος και κατ’ επέκταση για κάθε επιχείρηση που λειτουργεί στα κράτη αυτά. Κάθε κράτος που κατοχυρώνει το Πρωτόκολλο δεσμεύεται να ελαττώσει τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου με αποδοτικό και παράλληλα οικονομικό τρόπο. Για την επίτευξη του στόχου αυτού προτείνονται τρεις ευέλικτοι μηχανισμοί τους οποίους, τα συμμετέχοντα μέλη, καλούνται να υιοθετήσουν: το σύστημα εμπορίας ρύπων, την κοινή εφαρμογή και τέλος το μηχανισμό καθαρής ανάπτυξης. Πρωταρχικός στόχος ήταν η καθαρή ανάπτυξη με χρήση ανανεώσιμων πηγών που δεν πλήττουν το περιβάλλον, αλλά στην πράξη το βάρος δόθηκε στο πλουτοπαραγωγικό εμπόριο ρύπων και συγκεκριμένα διοξειδίου του άνθρακα.

Η έκφραση «αν μετατραπεί η προστασία του περιβάλλοντος σε business τότε ο πλανήτης ίσως να έχει μία ευκαιρία να σωθεί» αποτέλεσε το μότο πίσω από το οποίο κρύφτηκαν τα κερδοσκοπικά συμφέροντά τους.

Πώς, όμως, πωλείται ένα αγαθό που δεν μπορείς να το αγγίξεις, να το μυρίσεις ή να το δεις; Αυτό δεν είχε και πολλή σημασία απ’ τη στιγμή που μπορούσαν να μετρήσουν τις εκπομπές αερίων ρύπων και δεν άργησαν να δημιουργήσουν ένα χρηματιστήριο άνθρακα, ώστε να μπορεί να κινηθεί το εμπόριο. Στη συνέχεια, η αγορά του χρηματιστηρίου όρισε μία τιμή για το CO2. Πώς; Χρησιμοποιώντας την κλασική μέθοδο του εμπορίου, περί προσφοράς και ζήτησης, κάτω από τα συμφωνηθέντα ανώτατα όρια εκπομπών των κυβερνήσεων τα οποία θα μειώνονται κάθε χρόνο.

Και έτσι δημιουργήθηκαν οι μονάδες άνθρακα (carbon credits). Δηλαδή το εμπορεύσιμο προϊόν του χρηματιστηρίου. Μία μονάδα άνθρακα αντιστοιχεί σε μία άδεια, που επιτρέπει σε μια βιομηχανία να ρυπαίνει με έναν τόνο CO2 την ατμόσφαιρα. Οι άδειες αυτές μοιράζονται στις βιομηχανίες εντελώς δωρεάν με βάση κάποια κριτήρια ρύπων. Κάθε χρόνο θα υπάρχουν όλο και λιγότερες. Έτσι ήταν η συμφωνία με σκοπό να στραφούν στις ανανεώσιμες πηγές. Οι άδειες που περισσεύουν, όμως, μπορούν να πωληθούν σε άλλη ρυπογόνο βιομηχανία. Και καθώς οι άδειες θα σπανίζουν χρόνο με το χρόνο, η τιμή τους όλο και θα ανεβαίνει. Και εδώ μπαίνει η αγορά. Χώρες, εταιρίες, κερδοσκόποι αγοράζουν και πωλούν μονάδες CO2 στα χρηματιστήρια του Λονδίνου και του Σικάγου. Στη χώρα μας, η πρώτη δημοπρασία για τα αδιάθετα Δικαιώματα Εκπομπής Αερίων αναμένεται να διεξαχθεί στα μέσα Ιουνίου. Η τιμή του αερίου έχει ξεπεράσει τα 15 ευρώ ανά τόνο, ενώ η αξία της αγοράς του άνθρακα θα υπερβεί τα 3 τρισεκατομμύρια δολάριο το 2020.

Όπως γίνεται κατανοητό είναι πολύ σημαντικό για τις ρυπογόνες εταιρίες να έχουν μονάδες άνθρακα για να αντισταθμίζουν τις εκπομπές τους και να παίζουν στην αγορά. Το να αποκτήσεις μονάδες άνθρακα μπορεί να επιτευχθεί, όχι μόνο αλλάζοντας την τεχνολογία που χρησιμοποιείς, αλλά επενδύοντας σε κάποιο άλλο πράσινο project, κάποιου άλλου, κάπου αλλού. Για παράδειγμα μπορείς να είσαι ρυπογόνος εταιρία στον τόπο σου αλλά να επενδύσεις σε φίλτρα που μειώνουν τη ρύπανση σε κάποια εταιρία στην Ιαπωνία ή να επενδύσεις σε μία ζούγκλα του Αμαζονίου, όπως κάνουν οι Chevron, General Motors, American Electric Power και άλλες εταιρίες των Η.Π.Α. Αν φανταστείτε τα δέντρα ως τεράστιους απορροφητήρες CO2 και σε συνδυασμό με το ότι το φαινόμενο του θερμοκηπίου έχει οριστεί παγκόσμιο, τότε είσαι καλυμμένος να ρυπαίνεις στη χώρα σου αφού θα τα απορροφάνε τα δάση σου στη Βραζιλία, στο Καμερούν ή στη Ναμίμπια. Και θα σου μένουν και οι μονάδες άνθρακα που σου αναλογούν για να τις πουλήσεις στο χρηματιστήριο. Θα βγάλεις και κέρδος δηλαδή, χωρίς να μειώσεις τις εκπομπές σου και χωρίς να επενδύσεις σε ανανεώσιμες πηγές.

Κάποιες άλλες κινέζικες και ινδικές εταιρίες χημικών επωφελούνται από το εμπόριο χλωροφθορανθράκων HFC (όπως αυτοί που χρησιμοποιούνται στα ψυγεία). Αυξάνουν την παραγωγή τους και στη συνέχεια καλούνται να καταστρέψουν το βλαβερό υποπροϊόν. Για να φτιάξουν και να χρησιμοποιήσουν οι ίδιες τα προγράμματα καταστροφής τους παίρνουν ως αντιστάθμισμα μονάδες διοξειδίου του άνθρακα, τις οποίες, φυσικά, πουλάνε με τεράστιο κέρδος σε δυτικές εταιρίες που κινδυνεύουν να ξεπεράσουν το περιθώριο εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου.

Ενώ το εμπόριο άνθρακα ανθίζει, οι εκπομπές αερίων έφτασαν τους 30,6 γιγατόνους (Gt) το 2010, σύμφωνα με υπολογισμούς της Διεθνούς Υπηρεσίας Ενέργειας (ΙΕΑ). Πρόκειται για νέο ρεκόρ στις εκπομπές άνθρακα, ξεπερνώντας εκείνο του 2008 κατά 5%. Και όλα αυτά την ώρα που τα πρωτόκολλα και οι δεσμεύσεις έδειχναν να επιβάλλουν την αντίθετη κατεύθυνση. Πάντως, οι βάσεις για μια καθαρότερη ατμόσφαιρα φαίνεται να έχουν μπει. Τουλάχιστον στις συνειδήσεις των περισσότερων. Πρέπει, όμως, και οι πολιτικές που θα χρησιμοποιηθούν να διασφαλίζουν ότι όσοι ρυπαίνουν, θα μειώσουν τις εκπομπές τους. Και αυτό που κάνει η αγορά διοξειδίου του άνθρακα είναι να διευκολύνει όσους ρυπαίνουν να συνεχίσουν να το κάνουν, βγάζοντας μάλιστα και κέρδος…

του Μανόλη Καραδήμα _ m.karadimas@freevox.gr