Περπατώντας στο Ηράκλειο, Τετάρτη μεσημέρι. Τα καταστήματα έχουν κλείσει και τα γραφεία έχουν αδειάσει. Στο γυρισμό για το σπίτι αποφασίζω να αλλάξω διαδρομή και ξεκινώ να διασχίζω τα στενά της λεγόμενης παλιάς πόλης του Ηρακλείου. Οδός Πεδιάδος, από τη Βίγλα έως τη μεγάλη Έβανς. Παλιά σπίτια, κάποια ερειπωμένα, κάποια απλά παραμελημένα, οι δρόμοι ανισόπεδοι και μια μυρωδιά λήθης. Κι αρχίζω να αναρωτιέμαι. Πόσο παλιά είναι αυτή η πόλη, το ξέρουμε. Τι να κάνουμε αυτή την παλιά πόλης μας, όμως, μάλλον δεν το ξέρουμε κι ακόμη χειρότερα, ίσως δε νοιαστήκαμε ποτέ πραγματικά να το μάθουμε.

    Είμαστε μια Ευρωπαϊκή χώρα, μια Ευρωπαϊκή πόλη, ένας τουριστικός προορισμός, κι όμως το ιστορικό μας κέντρο απλά υπάρχει, χωρίς φροντίδα, χωρίς ανάδειξη, χωρίς περιποίηση. Κι αυτό είναι ειρωνικό, γιατί, αν μη τι άλλο, το ιστορικό κέντρο μιας πόλης και δη μιας λεγόμενης Ευρωπαϊκής, είναι εκείνο που εξιστορεί την πορεία της στο χρόνο και ενδιαφέρει τους επισκέπτες της.

    Ακούω να μιλάνε τελευταία στην πόλη μας για τη δράση «Ηράκλειο Ευρωπαϊκή Νεολαία» με περίσσιο ενδιαφέρον, να οργανώνονται συχνά δράσεις με εθελοντική πρωτοβουλία, σε κάποιες από τις οποίες έχω συμμετάσχει κι εγώ, και που πραγματικά είναι αξιέπαινες και φέρνουν αισιοδοξία στην πόλη μας. Μήπως όμως, όπως συχνά συμβαίνει σ’ εμάς τους Έλληνες, κυνηγάμε τον τίτλο και όχι το πραγματικό νόημα και τις πραγματικές ανάγκες; Σκέφτομαι πως μπορεί μια πόλη να κυνηγάει έναν τέτοιο τίτλο, χωρίς να έχει στην ουσία πλησιάσει και «ακούσει»  το ιστορικό της κέντρο, χωρίς να έχει ακόμη ασχοληθεί σοβαρά με τη μελέτη προστασίας και ανάδειξης της παλιάς πόλης του Ηρακλείου, η οποία ως γνωστόν, «αιωρείται» χρόνια τώρα πάνω από τα πολεοδομικά δρώμενα της πόλης. Γιατί «Ηράκλειο Ευρωπαϊκή Νεολαία» είναι η νεολαία της νέας παραλιακής, αλλά και της παλιάς πόλης μαζί..

    Συνεχίζοντας τη διαδρομή μου, η μυρωδιά γίνεται πιο συγκεκριμένη και μπροστά μου βρίσκω ένα «θάμνο» από σκουπίδια έξω από ένα, φαινομενικά, ξεχασμένο σπίτι. Οι γάτες έχουν μαζευτεί και κάνουν party, τη στιγμή που μια κυρία με δυο μικρές τσάντες σκουπιδιών στα χέρια κατευθύνεται προς το «θάμνο». Κοντοστέκεται όμως και με κοιτάζει, και τελικά προσπερνάει διστακτικά. Η φωτογραφική μηχανή μου, μάλλον τρομάζει κόσμο. Προφανώς κατευθύνεται προς τον επόμενο πιο κοντινό «θάμνο», σκέφτομαι.

    Πιστεύω, ότι ένα σπίτι μπορεί να λέγεται ακατοίκητο, μόνο εάν ποτέ δεν έμειναν σε αυτό άνθρωποι. Εκείνα που έζησαν, για λίγο ή για πολύ, με ανθρώπους μέσα τους, ποτέ δεν θα έπρεπε να λέγονται ακατοίκητα, αλλά απλά ξεχασμένα. Να μένουν εκεί στο πέρασμα του χρόνου και να προσπαθούν να κρατήσουν όρθιες τις ιστορίες τους, τις αναμνήσεις τους και να έχουν μια θέση στο νέο. Κι εκεί στην παλιά πόλη μας, λοιπόν, ένα σπίτι με τη δική του ιστορία και τις δικές του αναμνήσεις, στέκονταν πίσω από ένα «θάμνο» από σκουπίδια. Σκουπίδια που εμείς βάλαμε εκεί. Γιατί εντάξει, είναι ακατοίκητο, ή ξεχασμένο όπως λέω εγώ, αλλά μήπως αυτό αλλάζει κάτι; Σίγουρα όχι το αποτέλεσμα, τη νοοτροπία που έχουμε όλοι μας και ο καθένας μας χωριστά.

    Γιατί, αλήθεια χρειάζεται το άσχημο να έρθει στο κατώφλι μας, για να μας ενοχλήσει; Κι αν φύγει και πάει δυο στενά παρακάτω, σταματάει να μας ενοχλεί; Γιατί εμείς, που ανοίξαμε τα μάτια της ανθρωπότητας προς τον πολιτισμό, κλείνουμε τα δικά μας κάθε μέρα που περνάει σε αυτά που συμβαίνουν στην πόλη μας; Γιατί η δράση δε συμβαδίζει με τη μελέτη και τον ομαδικό σχεδιασμό; Γιατί γίνονται ενέργειες πάντα μεμονωμένες; Πόσες μεμονωμένες ενέργειες θα χρειαστούν για να φτάσουμε στο στόχο; Ποιος είναι αλήθεια ο στόχος;

    Αυτό που με χαροποιεί, αλλά και που με στενοχωρεί παράλληλα, είναι ότι υπάρχουν άνθρωποι που πραγματικά οραματίζονται την πόλη μας όπως της αξίζει, την παλιά και την καινούρια, και που την Κυριακή ήταν εκεί και θα είναι εκεί και την επόμενη σε μια μεμονωμένη δράση που καλύπτει (επιτυχώς) κενά, που όμως δεν κλείνουν την τρύπα..

    Επικρατεί η τάση να βλέπουμε την πόλη μας σαν βιτρίνα. Και μέσα στη βιτρίνα αυτή, το ιστορικό μας κέντρο, και όχι μόνο, δεν έχει τη θέση, που του πρέπει. Ας προσπαθήσουμε να δούμε πέρα από τη βιτρίνα όμως. Η πόλη μας δεν είναι μόνο αυτό. Είναι κι ένας οργανισμός με ψυχή, που την πληγώνουμε κάθε μέρα. Ας καταφέρουμε επιτέλους να είμαστε πρώτα πολίτες, και έπειτα Ευρωπαίοι.

της Μαρίας Πατενταλάκη maria.pat78@yahoo.com