Οι ευρωπαϊκές χώρες έχουν καταβάλει προσπάθειες για τη μείωση των εκπομπών των αέριων ρύπων στα κέντρα των πόλεων και για την αποσυμφόρησή τους από την κίνηση, όχι μόνο για να συμβαδίσουν με τις εντολές της Ε.Ε. αλλά κυρίως για να δημιουργήσουν καλύτερες συνθήκες διαβίωσης στα αστικά κέντρα. Οι προσπάθειες έχουν επικεντρωθεί σε όλο το φάσμα των αστικών μεταφορών, από τα μέσα μαζικής και εμπορευματικής μεταφοράς μέχρι τα Ι.Χ. και τις μοτοσυκλέτες που εισέρχονται στο κέντρο.

Το πιο διαδεδομένο μέτρο που έχει χρησιμοποιηθεί στις Ευρωπαϊκές πόλεις είναι η Ζώνη Χαμηλών Εκπομπών Ρύπων (Low Emission Zone – LEZ) και αφορά τα μέσα μαζικής και εμπορευματικής μεταφοράς. Η LEZ είναι μια περιοχή, συνήθως στο κέντρο των πόλεων, στην οποία τα οχήματα που κυκλοφορούν  πρέπει να πληρούν τα πρότυπα εκπομπών που έχουν τεθεί ή να έχουν πληρώσει το ανάλογο αντίτιμο. Μπάρες ή διόδια δεν υπάρχουν. Η LEZ επιβάλλεται μέσω σταθερών και κινητών καμερών, οι οποίες διαβάζουν την πινακίδα με τον αριθμό κυκλοφορίας του οχήματός σας καθώς οδηγείτε μέσα στη ζώνη. Ταυτόχρονα τον διασταυρώνουν με τα στοιχεία της βάσης δεδομένων με τα δηλωμένα οχήματα που πληρούν τα πρότυπα εκπομπών της LEZ ή εξαιρούνται ή έχουν καταβάλλει το ημερήσιο τέλος. Το Βερολίνο, η Ρώμη, το Γκέτεμποργκ, η Κολωνία, το Όσλο, το Μόναχο και η Πράγα είναι μερικές από τις πόλεις που εφαρμόζουν τη LEZ, ενώ η μεγαλύτερη σε έκταση βρίσκεται στο Λονδίνο καθώς περιλαμβάνει ολόκληρη την περιοχή του Μείζονος Λονδίνου. Το Παρίσι θα είναι το πρώτο που θα προσπαθήσει ολοκληρωτική απαγόρευση των οχημάτων υψηλής κατανάλωσης στο κέντρο του.

Το Άμστερνταμ αποτελεί την πιο φιλική πόλη προς το ποδήλατο και τα μέσα μαζικής μεταφοράς. Περισσότεροι από τους μισούς κάτοικους χρησιμοποιούν ποδήλατο. Και όσοι δεν προτιμήσουν το ποδήλατο για τις μετακινήσεις τους, επιλέγουν τα μέσα μαζικής μεταφοράς τα οποία είναι 100% χαμηλών εκπομπών αέριων ρύπων και εύκολα προσβάσιμα σε όλο το Άμστερνταμ. Ακόμη για τον εφοδιασμό των καταστημάτων με προϊόντα χρησιμοποιείται ειδικό τραμ φορτίων, ώστε να αποφεύγεται η χρήση φορτηγών. Το επόμενο βήμα της πόλης για ακόμα πιο πράσινες αστικές μεταφορές είναι η προώθηση των ηλεκτρικών αυτοκινήτων.

Σε μία ακόμα ποδηλατική πόλη, την Κοπεγχάγη, αποφεύγονται οι μεταφορές με αυτοκίνητα προτιμώντας το μετρό και κυρίως το ποδήλατο. Ο ένας στους τρεις Δανούς ποδηλατεί για τις καθημερινές του ανάγκες σε ένα ποδηλατικό δίκτυο 400 χιλιομέτρων. Κάποια δρομολόγια μάλιστα χρησιμοποιούν το σύστημα ‘‘green wave’’, μέσω του οποίου οι ποδηλάτες με ταχύτητα 20 km/h συναντούν συνεχώς πράσινο στα φανάρια.

Η Βαρκελώνη στην προσπάθεια για αποσυμφόρηση των αστικών μεταφορών  καθιέρωσε τη λωρίδα πολλαπλής χρήσης στους δρόμους του κέντρου της. Με άλλα λόγια, η ίδια λωρίδα χρησιμοποιείται για τρεις διαφορετικούς σκοπούς κατά τη διάρκεια της μέρας. Από λωρίδα κυκλοφορίας μετατρέπεται σε λωρίδα φορτοεκφόρτωσης τις μεσημεριανές ώρες, στη συνέχεια μετατρέπεται ξανά σε λωρίδα κυκλοφορίας πριν καταλήξει σε λωρίδα στάθμευσης κατά τη διάρκεια της νύχτας.

Η καταλανική πρωτεύουσα είναι, όμως, και η μοναδική Ευρωπαϊκή πόλη που εγκατάλειψε μέτρα που μειώνουν τη ρύπανση του αέρα. Η μείωση του ανώτατου ορίου ταχύτητας από 120 km/h σε 80 km/h το 2008 με στόχο τη μείωση των εκπομπών αερίων ρύπων, χαρακτηρίστηκε από το υπουργείο εσωτερικών ως αναποτελεσματική. Το γεγονός αυτό αντιφάσκει με την έκθεση του υπουργείου περιβάλλοντος η οποία δείχνει μείωση των αερίων ρύπων κατά 12% στα 2 χρόνια λειτουργίας του μέτρου. Παρόλα αυτά το μέτρο εγκαταλείφτηκε.

Στην οικονομική πρωτεύουσα της Ελβετίας, τη Ζυρίχη, η μετακίνηση γίνεται πανεύκολα μέσω ενός άριστα διασυνδεδεμένου δικτύου από τραμ χαμηλού ενεργειακού αποτυπώματος. Το εγκατεστημένο δίκτυο τραμ καθιστά σχεδόν όλα τα σημεία της πόλης προσβάσιμα, χωρίς να είναι αναγκαία η χρήση αυτοκινήτου, η οποία δεν ξεπερνά το 22% των συνολικών μεταφορών. Στη Στοκχόλμη για να μειωθούν οι εκπομπές σε αέριους ρύπους όλα τα τρένα και τα αστικά λεωφορεία χρησιμοποιούν ανανεώσιμα καύσιμα. Ακόμη μέτρα έχουν τεθεί για τις εμπορευματικές μεταφορές περιλαμβάνοντας μια περιβαλλοντική ζώνη μεταφορών.

Ολοένα και περισσότερες Ευρωπαϊκές πόλεις προσπαθούν να εφαρμόσουν οικολογικά project για τις αστικές μεταφορές τους. Ωστόσο, η επιτυχία ενός τέτοιου project βασίζεται σε δύο συνιστώσες. Στον ένα άξονα βρίσκεται η οργάνωση της πόλης ως δομή και στον άλλο η νοοτροπία των κατοίκων της. Μόνο με τη συνισταμένη αυτών των δύο μπορούν να επιτευχθούν καλύτερες συνθήκες μεταφοράς και διαβίωσης, καθώς και καλύτερα επίπεδα ατμοσφαιρικού αέρα στα κέντρα των πόλεων.

του Μανόλη Καραδήμα m.karadimas@freevox.gr